بیایید سوم شهریور را بخاطر ایستادگی و شهادت سه سرباز سرافراز ایرانی ، در مقابل قوای تا بن دندان مسلح روس در سوم شهریور 1320 "روز جلفا " نام گذاری نماییم

ه‍.ش. ۱۳۸۸ اردیبهشت ۹, چهارشنبه

عبور مظفرالدین شاه قاجار از ارس


عبور مظفرالدین شاه قاجار از ارس

بیست و دو سال بعد از عبور ناصرالدین شاه ، مظفرالدین شاه قاجار نیز در جریان نخستین سفرش به فرنگســــتان همچنان در جلفا از ارس گذشته است . و در سفر نامه اش چنین یاد کرده است :
امروز (بیست محرم 1318 هجری قمری برابر با بیست مه 1900 ) باید از جلفای خاک خودمان به جلفای روس برویم و به سلامت از رود ارس بگذریم . صبح که از خواب برخاستیم هوا به طوری منقلب و رعد و برق بود و باران می بارید که ما فوق نداشت و چون خدام حرم می خواستند رفتن و عبور ما از رودخانه تماشا کنند و عمارت پستخانه خوب مشرف ، رودخانه نبود ، دوباره اینجا را که منزل ما و مشرف به ارس است ، قرق فرمودیم وحرم به اینجا آمدند . تا دو ساعت به غروب مانده که وقت حرکت ما بود ،جناب اشرف صدراعظم فرستادند که موقع حرکت است . از اندرون بیرون آمدیم ، ولیعـــهد همراه ما بود . جناب اشرف صدراعــظم و وزیــر دربار موثق الدوله، وزیر همایون ارفع الدوله ، و امین حضرت با لباس رسمی در جلو درب حاضر بودند و طرفین را ، ایرانیها ، اهل اردو و افـــــواج و ســــوار حـــاضر رکـــاب و موزیکانچی ها و قزاق ها که همراه هستند ، گرفته تا لب رود ارس با کمال نظـــم صف بسته ،ایستاده بودند . قایق مارا لب رود حاضر کرده بودند ، توکــــل به فضــل خدای تعالی نموده ، داخل قایق شده ، روی صندلی که برای ما گذارده بودنـــد ، نشستیم . اشخاصی که در قایق ما بودند از این قرار است :
ولیعهد اعتماد السلطنه جلو ما ایستاده و تماشا میکرد . جناب اشرف صدراعظم و وزیر دربار و وزیر همایون و امین حضرت که قوری آب یخ در دست داشت جلوی روی ما ایستاده ، و مشغول عرض و صحبت بودند .
قایق مارا عملجات که لخت شده اند ، توی آب با طناب می کشند ، وضع این رودخانه در اینجا این است که بواسطه بلندیهای زمین که در وسط رودخانه پیدا است رود خانه را به دو شعبه منشعب کرده است . از یک طرف قایق راکب را میرساند به جزیره ، از آنجا پیاده شده داخل جزیره می شود و از طرف دیگر به قایق روسها سوار می شود که با مفتولی از آهن ، مثل طناب کلفت مهار کرده ، به ساحل آنطرف می کشند و راکبین را با کمال سهولت به خشکی می رساند .
خلاصه ما قدری که با قایق رفتیم ، بلند شده بطرف ایران و اهالی خودمان دستمال تکان داده و اظهار لطف و مهربانی کردیم که یک مرتبه تمام مردم دست به دعا و سلام صلوات بلند کرده ،هیجان غریبی برای آنها دست داد ، بما هم حالت موثری رخ نمود .
قایق ما به محاذی جزیره نرسیده ، قدری از راه و رسم معمول پائین تر رفت ، خیلی اسباب اضطراب مردم شده بود. بحمدالله سالماً به جزیره رسیدیم و از آن طرف سوار شده ، به ساحل رود رفتیم .

ه‍.ش. ۱۳۸۸ اردیبهشت ۶, یکشنبه

شکارچی ها مهربان میشوند (برای تنوع )


شکارچی ها مهربان میشوند
پلوتارک از فلاسفه ی یونان میگوید تو از من می پرسی چرا فیثاغورث از خوردن گوشت جانوران پرهیز میکرده ...اما من بر عکس از تو سوال میکنم کدام انسان اول جرئت کرد که گوشت مردار را به دهان خود نزدیک بکند..که سر سفره ی خود اجساد کشته شده و لاشه استعمال بنماید و در شکم خودش اعضائی را غوطه ور سازد که لحظه ای پیش آواز بر می آوردند و غرش می نمودند و راه میرفتند و می نگریستند .چگونه چشم های او طاقت دیدار کشتار را آورد. چگونه توانست خون گرفتن و پوست کندن و تکه تکه کردن یک جانور بیچاره ی بدون دفاع را ببیند. چگونه توانست طاقت منظره ی گوشت های لرزان را بیاورد.جانورانی را که شما می خورید آنهائی نیستند که دیگران میخورند شما به خون حیوانات بی گناه آرام تشنه هستید که به هیچ کسی آزار نمی رسانند که به شما انس می گیرند . برای شما کار می کنند و شما به جای مزد خدمتشان آنها را می بلعید .

ه‍.ش. ۱۳۸۸ اردیبهشت ۵, شنبه

کرم ایریشم و ابریشم بافیدر سیه رود و اطراف آن



کرم ایریشم و ابریشم بافیَ

در شهر سیه رود و روستاهای اطراف آن پرورش‌ كرم‌ ابريشم‌ رواج‌ دارد كه‌ سالانه‌ تعداد زیادی جعبه‌ تخم‌ نوغان پرورش‌ داده‌ مي‌شود .
اغلب خانوارهای این منطقه ازشهرستان جلفا در كنار كارهاي‌ كشاورزي‌ و دامپروري ‌، كرم‌ ابريشم‌ نيز پرورش‌مي‌دهند. كه‌ به‌ طور متوسط در سال‌ هر خانوار از يك‌ جعبه‌ الي‌ چند جعبه‌ نوغان‌ پرورش‌ مي‌دهد . و براي‌ اين‌امر مقدار زیادی اصله ‌ نهال‌ توت‌ كاشته‌ شده‌ است‌ . پرورش‌ كرم‌ ابريشم‌ هر سال‌ از اول‌ بهارشروع‌ و تا آخر خرداد انجام میگیرد که در بعضی از سالها این مدت ‌ نسبت‌ به‌ سال ‌قبل اندکی فرق‌ مي‌كند و تقريباً هر سال‌ چندین كيلوگرم ابريشم‌ توليد مي‌گردد .
در سال‌ 1371 قيمت‌ هر كيلو ابريشم‌ 60000 ريال‌ بوده‌ است ولی امروزه با توجه به گسترش مصرف نخهای ابریشمی ، از قیمت بسیار خوبی برخوردار است ‌.
ابریشم و چگونگی بعمل آوری آن

یکی از حشرات بسیار سودمند پروانه کرم ابریشم است که در صنعت نوغانداری درامدهای کلانی را نصیب جامعه می کند.این صنعت در ایران جای خود را پیدا کرده است و اهمیت این حشره به درستی شناخته شده است.۸۰هزار خانوار كشاورز در استانهاي گيلان، گلستان، مازندران، خراسان، آذربايجان شرقي، اصفهان و فارس در كنار كار كشاورزي به پرورش كرم ابريشم اشتغال دارند كه ازاين تعداد ‪ ۴۰هزار خانوار آن در گيلان زندگي مي‌كنند.نوغانداران كشور هر سال حدود سه هزارو ‪ ۵۰۰تن پيله تر توليد مي‌كنند كه در كارگاههاي سنتي به نخ خالص ابريشم تبديل مي‌شود و به مصرف بافت فرشهاي ابريشمي مي‌رسد .
كرم ابريشم پس از حدود ‪ ۴۵تا ‪ ۶۰روز نگهداري و تغذيه با برگ درخت توت به دور خود پيله مي‌تند. پيله تر قبل از آنكه كرم داخل آن به پروانه تبديل شود در كارگاهها و كارخانه‌هاي پيله خشك كني، خشك و سپس نخ كشي مي‌شود .
پرورش كرم ابريشم از نقطه نظر بازگشت سرمايه گذاري نسبتا سريع است . اين فعاليت مي تواند به عنوان منبع درآمد ارزي كشور از طريق توليد مواد خام ,‌ نخ ابريشم قالي, توليد پارچه ابريشمي و ساير فعاليت هاي مربوط به صنعت ابريشم قرارگيرد. با توجه به توسعه اين بخش توليدي, فرصت زيادي براي توسعه صنايع دستي فراهم مي شود كه توسعه اين بخش صنعت به نوبه خود كمك فراواني به جامعه روستايي خواهد نمود و باعث بكارگيري نيروهاي مازاد بخش كشاورزي و زنان روستايي را فراهم خواهد ساخت .
براي تهيه الياف ابريشم, كرم ابريشم را در مكانهايي به نام تلنبار نگهداري كرده و با برگ توت تغذيه مي كنند. كرم ابريشم پس از طي مراحل لاروي اقدام به تنيدن پيله به دور خود مي كند. پس از تكميل پيله تني به فاصله يك تا دو روز اقدام به خشك كردن پيله ها به يكي از سه روش زير عمل مي كنند:‌الف) روش گرماي خشك بوسيله حرارت مستقيم آفتاب داغ ب) روش گرماي مرطوب با بخار آب ج) روش مركب با استفاده از دو روش فوق به صورت توام مواد مورد نیاز نوغان (كرم ابريشم) و برگ درخت توت می باشد .
در پى گسترش الياف و ابريشم هاى مصنوعى و به انزوا كشيده شدن صنعت ابريشم، انستيتو ملى علوم كشاورزى زيستى (NIAS) واقع در تسوكوبا به فكر پرورش كرم هاى ابريشم تراريختى (تغييريافته ژنتيكى) افتاد كه بتوانند به جاى ابريشم پروتئين توليد كنند. شركت صنايع توراى (Toray) كه در زمينه توليد الياف، فرآورده هاى دارويى و تجهيزات پزشكى فعاليت دارد در ناحيه اهيم


(Ehime) دست به ايجاد كارخانه اى موسوم به «كارخانه حشرات» زده است كه محصول آن پروتئينى به نام اينترفرون است كه معمولاً در درمان عفونت هاى ويروسى سگ ها و گربه ها مورد استفاده قرار مى گيرد .
كرم هاى ابريشم پس از دريافت نوعى ويروس تغييريافته ژنتيكى به قفسه هاى خاصى انتقال پيدا مى كنند و آن قدر در آنجا نگهدارى مى شوند تا ويروس هاى موجود در بدن آنها رشد كند. ژاپن در راس كشورهاى پرورش دهنده كرم هاى ابريشم قرار دارد. براساس گزارش هاى ارائه شده بيش از هزار گونه كرم ابريشم در جهان وجود دارد كه ژاپن قادر به پرورش و توليد بيش از ۶۰۰ نوع از آنها است. فعالیت تحقیقاتی ذکر شده بالا نیز توسط سازمان فرآورده هاى دارويى حيوانات که در ژاپن مستقر است صورت میگیرد .

ه‍.ش. ۱۳۸۸ اردیبهشت ۳, پنجشنبه

راه آهن جلفا




راه‌ آهن‌ جلفا
نخستين‌ بار راه‌آهن‌ آذربايجان‌ بدست‌ دولت‌ روس‌ تزاري‌ در سال‌ 1913 ميلادي‌ ( سال 1281 – 1282 شمسی ) آغاز شد. و درتابستان‌ همان‌ سال‌ پيش‌ از آغاز جنگ‌ جهاني‌ اول‌ نقشه‌ برداري‌ راه‌آهن‌ جلفا آغاز شد و در پايان‌ همان‌ سال‌ به‌ پايان‌ رسيد. در زمستان‌ سال‌ 1913 طرح‌ آن‌ تهيه‌ و هزينه‌ پيش‌بيني‌ شده‌ تنظيم‌ گشت‌ و در سال‌1914 مجموعه‌ آنها براي‌ تصويب‌ به‌ وزارت‌ راه‌ روسيه‌ ارسال‌ شد. در اوايل‌ همين‌ سال‌ كارهاي‌ مقدماتي‌اين‌ راه‌ از قبيل‌ سفارش‌ دادن‌ وسايل‌ ساختماني‌ ماشين‌ هاي‌ لازم‌ ولوازم‌ ارتباطي‌ و غيره‌ انجام‌ گرفت‌. درماه‌ مه‌ 1914 ميلادي‌ يعني‌ درست‌ دو ماه‌ پيش‌ از جنگ‌ جهاني‌ اول‌ كارهاي‌ ساختماني‌ راه‌آهن‌ آذربايجان‌آغاز شد. با شروع‌ جنگ‌ جهاني‌ اول‌ و ورود دولت‌ عثماني‌ به‌ جنگ‌ و اتحاد امپراتوري‌ آلمان‌ در ماه ‌دسامبر 1914 قشون‌ تركهاي‌ عثماني‌ داخل‌ آذربايجان‌ شد و در ماه‌ ژانويه‌ 1915 وارد تبريز گرديده‌ وخطآهن‌ آذربايجان‌ را تا مرند اشتغال‌ كردند.
مشخصات‌ فني‌ راه‌آهن‌ قديم‌ آذربايجان‌ عرض‌ راه‌آهن‌ جلفا به‌ تبريز و بندر شرفخانه‌ به‌ تبريز هم‌ عرض‌ راه‌آهن‌ روسيه‌ (1524) ميليمترسازنده‌ اين‌ خط مهندس‌ آناتول‌ ترسكينشكي‌ روسي‌ بود كه‌ پس‌ از انقلاب‌ روسيه‌ به‌ تابعيت‌ ايران‌ در آمد و در ساختن‌ راه‌آهن‌ ايران‌ همكاري‌هاي‌ مؤثري‌ نمود .
از منتهي‌اليه‌ پل‌ فلزي‌ شركت‌ راه‌آهن‌ جلفا به‌ تبريز تا محور ايستگاه‌ تبريز (واغزال‌ ) طول‌ راه‌آهن‌مزبور 147 كيلومتر و 412 متر است‌ هنگامي‌ كه‌ راه‌آهن‌ جلفا به‌ تبريز را مي‌ساختند چون‌ بين‌ جلفاي‌روس‌ و رود ارس‌ يعني‌ تا اوايل‌ پل‌ فلزي‌ راه‌ آهني‌ وجود نداشت‌ شركت‌ جلفا به‌ تبريز ناگزير شد. اين‌فاصله‌ را هم‌ كه‌ طول‌ آن‌ يك‌ كيلومتر و 477 متر بود به‌ هزينه‌ خود راه‌ آهن‌ ساخته‌ و خط را به‌ راه‌ آهن‌ روسيه‌ اتصال‌ دهد. درازاي‌ راه‌آهن‌ جلفا به‌ تبريز بدون‌ راه‌آهني‌ كه‌ بين‌ رود ارس‌ و جلفاي‌ روس‌ واقع‌ است‌ به ‌انضمام‌ دو راهه‌ درياچه‌ اروميه‌ بالغ‌ بر 202 كيلومتر و 706 متر مي‌باشد .
خط فرعي‌ ايستگاهها از جلفا به‌ تبريز در حدود 18/755 كيلومتر بوده‌ خط اصلي‌ راه‌آهن‌ جلفا به‌تبريز داراي‌ 9 ايستگاه‌ و 10 توفقگاه‌ و نيم‌ ايستگاه‌ مي‌باشد. پل‌ فلزي‌ رودخانه‌ ارس‌ در مرز ايران‌ داراي‌ يك‌ دهانه‌ بطول‌ 106/67 متر است‌. كه‌ فاصله‌ ميان‌ دو پايه‌ آن‌ بطول‌ 109/20 متر مي‌باشد. عرض‌ پل‌ شش‌متر است‌. خيز طاق‌ پل‌ به‌ بلندي‌ 16/20 متر و وزن‌ آن‌ 598/850 تن‌ مي‌باشد. راه‌آهن‌ آذربايجان‌ طبق‌پيمان‌ مورخه‌ 4 بهمن‌ 1291 شمسي‌ (24 ژانويه‌ 1913) كه‌ بين‌ حسن‌ وثوق‌الدوله‌ وزير امور خارجه ‌دولت‌ ايران‌ و بانك‌ استقراضی‌ روسيه‌ به‌ امضا رسيد. از طرف‌ ديگر دولت‌ روسيه‌ تزاري‌ ساخته‌ شد و پس‌از انقلاب‌ روسيه‌ و روي‌ كارآمدن‌ دولت‌ شوروي‌ سوسياليستي‌ مطابق‌ پيمان‌ مورخه‌ 1299 شمسي‌(فوريه‌ 1921) تمام‌ تاسيسات‌ آن‌ به‌ دولت‌ ايران‌ واگذار گرديد. واز آن‌ پس‌ اداره‌ آن‌ بعهده‌ وزارت‌ راه ‌سپرده‌ شد. عرض‌ خط اين‌ راه‌آهن‌ 1524 ميليمتر. مطابق‌ عرض‌ خطوط روسيه‌ بود كه‌ از عرض‌ خط سراسري‌ ايران‌ 89 ميليمتر عريض‌تر است‌. بعداًعرض‌ راه ‌آهن‌ آذربايجان‌ برابر با عرض‌ بين‌المللي‌راه ‌آهن‌ ايران‌ شد. در طول‌ خطوط اصلي‌ و فرعي‌ راه‌آهن‌ آذربايجان‌ تا پيوستن‌ آن‌ به‌ خط راه ‌آهن ‌سرتاسري‌ ايران‌ جمعاً در حدود 750 طاق‌ پل‌ آبرو دارد. مهمترين‌ آنها پل‌ آهني‌ ارس‌ واقع‌ در جلفا در147 كيلومتري‌ كه‌ طول‌ آن‌ 106 متر و عرض‌ آن‌ 6 متر است‌. راه‌آهن‌ آذربايجان‌ در طول‌ خطوط خود درمحور تبريز ـ مرند جلفا فقط داراي‌ يك‌ تونل‌ مي‌باشد كه‌ در كيلومتر 123 واقع‌ گرديده‌ و طول‌ آن‌124/85 متر است‌.
در سال‌ 1336 دولت‌ ايران‌ راه‌آهني‌ را كه‌ سابقٹ از طرف‌ روسهاي‌ تزاري‌ از جلفا به‌ تبريز از تبريز به‌صوفيان‌ و شرفخانه‌ كشيده‌ شده‌ و عرض‌ آن‌ بيش‌ از راه‌آهن‌ معمولي‌ بود. بر چيده‌ شد و از نواره‌ آهني‌ به‌عرض‌ معمولي‌ و بين‌المللي‌ راه‌آهن‌ ايران‌ يعني‌ 1435 ميليمتر و طول‌ آن‌ 146 كيلومتر از جلفا به‌ تبريزكشيده‌ شده‌ است‌. راه‌آهن‌ تبريز به‌ جلفا داراي‌ 9 ايستگاه‌ است‌ و از شهرهاي‌ صوفيان‌ مرند ـ هاديشهرعبور مي‌كند.2
منابع مورد جستجو :
1 2 3 4 5 6

ه‍.ش. ۱۳۸۸ اردیبهشت ۲, چهارشنبه

شناسایی دو گونه جدید زاغ در ارسباران



شناسایی دو گونه جدید زاغ در ارسباران/قره داغ
دو گونه جدید از پرندگان زاغ ، برای اولین بار در کشور در منطقه حفاظت شده ارسباران (قره داغ ) شناسایی شد .
منصور صفرزاده مسئول روابط عمومی اداره کل محیطزیست آذر بایجان شرقی ضمن اعلام این مطالب گفت : یکی از این
پرندگان (( زاغی بیان )) به طول ۳۳ سانتی متر است که ماگ پیه آزوروینقد (1) نام دارد و دارای دو جمعیت اروپائی و
آسیایی جدا از هم هستند .
جمعيت اروپايي اين پرنده در نواحي پرتغال و اسپانيا و نوع آسيايي آن در ژاپن و مغولستان و كره پراكنده هستند. صفرزاده
تصريح كرد: در تير ماه امسال 4 قطعه از اين نوع زاغ در منطقه ي آينالي (محل قرنطينه ي مارال) مشاهده و عكس
برداري شده است .
گونه ي دوم زاغ خالدار يا هات کراکچر ( 2 ) که در مناطق اروپای مرکزی و شرقی تا کامچاتا و سیبری ، زاد آوری
دارد . زاغ خالدار یک جمعیت ایزوله در در آسياي مركزي شنتاخته مي شود و اولين بار ، توسط پرويز بختياري در
مارس 2005 ميلادي در جنگلهاي فومن
مشاهده شده و اين دومين مشاهده از زاغ خالدار است كه به تعداد يك قطعه در تير ماه سالجاري در ارسباران حوزه ي سر
محيط باني ((وينق)) مشاهده شده است .



magpie azur winged( 1 )
hut cracker( 2 )
منبع :
انجمن حمایت از ارسباران

ه‍.ش. ۱۳۸۸ فروردین ۲۸, جمعه

پل ضیاءالملک


پل‌ ضياءالملك‌
پل‌ ضياالملك‌ در مجاور كاروانسراي‌ شاه‌ عباسي‌ تقريبا به‌ فاصله‌ 200 متري‌ پل‌ بر رودخانه‌ مرزي‌ارس‌ ساخته‌ شده‌ كه‌ امروزه‌ قسمت هایی از آن باقی مانده است ‌. اين‌ پل‌ در قسمت‌ جنوب‌ شرقي‌ پاسگاه‌ انتظامي‌ درجنوب‌ دهكده‌ قديمي‌ جلفا كه‌ اينك‌ در خاك‌ شوروي‌ سابق‌ قراردارد، بر روي‌رود خانه ارس ساخته‌ شده‌است‌ . اين‌پل‌ نيز از يادگارهاي‌ شاه‌ عباس‌ صفوي‌ در زمره‌ بناهاي‌ عام‌ المنفعه‌ بوده‌ كه‌ شاه‌ عباس‌ صفوي‌تعداد زيادي‌ از آنها را در هر گوشه‌ ای از ايران‌ به‌ يادگار نهاده‌ است‌.
قسمتي‌ از اين‌ پل‌ در خاك‌ ایالت خود مختار نخجوان کشور تازه تاسیس جمهوری آذربایجان قرار دارد و قسمتي‌ در خاك‌ ايران‌ قراردارد . ارتفاع‌ پايه‌جنوبي‌ آن‌ از سنگهاي‌ تراش‌ دار بناشده‌ از سطح‌ رودخانه‌ در حدود ده متر است‌. قسمتي‌ از زاويه‌ جنوبي ‌پل‌ كه‌ در خاك‌ ايران‌ قراردارد نشان‌ مي‌دهد پل‌ عريض‌ بوده‌ و عرض‌ آنتقریباً‌ هشت متر بالغ‌ بوده است ‌. ميتوان‌حدس‌ زد كه‌ پل‌ در شكل‌ اصلي‌ خود پنج‌ چشمه‌ و دهانه‌ داشته‌ امروزه‌ که كاملا از بين‌ رفته‌ است‌.
پل‌ ضياءالملك‌ از ديدگاه‌ مورخين‌ و جهانگردان‌
مستوفي‌ قزويني‌ مورخ‌ و جغرافي‌دان‌ اسلامي‌ معتقد است‌:
پل‌ ضياالملك‌ در حدود گرگر بر روي ‌رود ارس‌ احداث‌ شده‌ است ‌.
در كتاب‌ نزهه‌القلوب‌ مستوفي‌ بيان‌ مي‌نمايد :
گرگر قصبه‌اي‌ است‌ حاصلش‌ غله‌ ، پنبه‌ ، و انگور و ميوه‌ مي‌باشد ، و در حدود آن‌ ضياءالملك ‌نخجواني‌ پلي‌ بر روي‌ ارس‌ ساخته‌ واز جمله‌ كبار ابنيه‌ است‌.
محمد تقي‌خان‌ متخلص‌ به‌ حكيم‌ از رجال‌ عهد ناصري‌ در كتاب‌ گنج‌ دانش‌ به‌ توصيف‌ اين‌ پل‌مي‌پردازد.
و مكرر در سنوات‌ بر روي‌ آن‌ رود (ارس‌) به‌ معبر جلفا پل‌ ساخته‌اند و معدوم‌ گرديده‌ در زماني‌ كه‌عساكر سلطان‌ صاحبقران‌ امير تيمور گوركاني‌ از پل‌ جلفا عبور نموده‌اند پل‌ معتبري‌ كه‌ با بينش ‌ضياءالملك‌ نامي‌ بوده‌ بسيار معتبر و برقرار و عابرين‌ را نيكو رهگذري‌ بوده‌ و در سنه‌ هفتصدوهشتاد و هشت‌ لشكريانش‌ از آن‌ معبر گذشت‌.
در ظفرنامه‌ تيموري‌ نگاشته‌ شرف‌الدين‌ در شرح‌ آن‌ جا چنين‌ نگاشته‌ شده‌:
پل‌ ضياءالملك‌ در جولاهه ‌( جلفا) قنظره‌اي‌ است‌ كه‌ در زير طاق‌ آبگون‌ گردون‌ و آسمان‌ بوقلمون‌ طاق‌ وبي‌همتا افتاده‌ و كسي‌ نظير آن‌ در جهان‌ نديده‌ و نشان‌ نداده‌ ، چه‌ در ولايت‌ نخجوان‌ به‌ قرب‌ قريه‌ جولاهه‌ كه‌ در آنجاها از دامنه‌ كوهي‌ مي‌گذرد، پلي‌ از سنگ‌ تراشيده‌ در غايت‌ استواري‌ و استحكام‌ و نهايت‌همواري‌ و نظام‌ ، به‌ نوعي‌ ساخته‌ و پرداخته‌ كه‌ مهندس‌ عقل‌ و ادراك‌ از مشاهده‌ آن‌ حيران‌ مي‌ماند.
و از جمله‌ دو طاق‌ آن‌ چنان‌ عالي‌ و وسيع‌ افتاده‌ كه‌ عرض‌ يكي‌ شصت‌ ذرع‌ بل‌ زياد مي‌باشد و ديگري ‌كه‌ قدري‌ تنگ‌تر است‌ در وقت‌ بي‌آبي‌ به‌ تحقيق‌ رسيده‌ پنجاه‌ و پنج‌ گز شرعي‌ بود و هنگام‌ طغيان‌ آب ‌، سيل‌ از طاق‌ بزرگ‌تر كه‌ وصل‌ به‌ كوه‌ است‌، مي‌گذرد و فراز آن‌ چنان‌ به‌ كوه‌ پيوسته‌ كه‌ زير آن‌ خالي‌ مانده ‌كاروانسرايي‌ ساخته‌اند و هر طرف‌ پل‌ دروازه‌ از سنگ‌ برآورده‌اند و به‌ غايت‌ مرغوب‌ و نهايت‌ خوب‌برافروخته‌اند.
شاردن‌ سياح‌ فرانسوي‌ در سفرنامه‌ خود پل‌ ضياءالملك‌ را بدين‌ گونه‌ توصيف‌ نموده ‌:
بر روي‌ اين‌ رودخانه‌(ارس‌) در جلفا و نقاط ديگر چندين‌ بار پل‌ بسته‌اند و علي‌ رغم‌ استحكام‌ وعظمت‌ آن‌ها، چنان‌ كه‌ از طاق‌ و چشمه‌هاي‌ آن‌ كاملا نمودار است‌ از چشمه‌ها در مقابل‌ فشار و جريان‌نهر دوام‌ نياورده‌اند.
موريس‌ دوكوتز بوئه‌ سياح‌ فرانسوي‌ در سفرنامه‌ خود پل‌ جلفا را بدين‌ گونه‌ توصيف‌ نمود:
چيزي‌ كه‌ از شهر جلفا باقي‌ مانده‌ بود يك‌ پل‌ سنگي‌، يك‌ برج‌ محقر و يك‌ قبرستان‌ خيلي‌ وسيع‌ بود . مؤلف‌ نهضتهاي‌ فكري‌ ايرانيان‌ در باره‌ پل‌ ضياءالملك‌ چنين‌ مي‌گويد :
پل‌ ضياءالملك‌ بر روي‌ رودخانه‌ ارس‌ كه‌ قوس‌ بوده‌ و تاريخ‌ ساختمان‌ اين‌ قوس‌ به‌ قرن‌ هشتم‌ هجري‌است‌ اين‌ پل‌ تمام‌ از سنگ‌ ساخته‌ شده‌ است‌.
شرف‌الدين‌ علي‌ يزدي‌ كه‌ در اواخر قرن‌ هشتم‌ (786هجري‌)همراه‌ امير تيمور گوركاني‌ از روي‌ اين ‌پل‌ (ضياءالملك‌) گذشته‌ واز عظمت‌ و زيبايي‌ آن‌ سخن‌ گفته ‌:
كه‌ اين‌ پل‌ داراي‌ قوس‌هاي‌ زيادي‌ است‌ و دو قوس‌ آن‌ بسيار بزرگ‌ و پهن‌ هستند پهناي‌ يكي‌ از قوسهاحدوداً 60 گز و پهناي‌ ديگري‌ در مواقع‌ غير سيل‌ 55 گز بوده‌ است‌ .
هامرپور گشتال‌ نيز كه‌ شرح‌ جنگ‌ امير تيمور را با ايلدرم‌ بايزيد و سركشي‌ سلطان‌ احمدبن‌شيخ‌اويس‌ ايلكاني‌ و گريختن‌ وي‌ و عبور آن‌ از ارس‌ در باره‌ اين‌ پل‌ چنين‌ مي‌گويد:
ليكن‌ سلطان‌ احمدبن‌شاه‌ ايلكاني‌ مثل‌ شاه‌ شجاع‌ نكرد و اظهار اطاعت‌ ننمود، اول‌ دارالحكومه‌ خودرا كه‌ آن‌ وقت‌ سلطانيه‌ بود استحكام‌ داد و بعد از آن‌ جا به‌ تبريز گريخت‌ و از تبريز به‌ بغداد رفت‌، بلاد شمال‌ ايران‌ را ... مسخر كرد بعد سلطانيه‌ و تبريز و نخجوان‌ را گرفت‌ و در جلفا از ارس‌ عبور كرد، كه‌ آن‌ وقت‌ اين‌ نهر عظيم‌ در آن‌جا يك‌ پل‌ بسيار معظمي‌ از سنگ‌ داشت‌ كه‌ هر يك‌ از طاقهاي‌ آن‌ از پنجاه‌ 50 تا شصت‌ 60 ذرع‌ بودند.
گاي‌ لسترنج‌ در باره‌ پل‌ مي‌نويسد :
در نخجوان‌ گنبدي‌ از ابنيه‌ ضياءالملك‌ وزير معروف‌ سلجوقيان‌ موجود است‌ .شرف‌الدين‌ علي ‌يزدي ‌پل‌ معروف‌ ضياءالملك‌ (كه‌ خرابه‌هاي‌ آن‌ هنوز باقي‌ است‌ ) را وصف‌ كرده‌ است‌ . اين‌ پل‌ نزديك‌ قصبه ‌گرگر سر راه‌ مرند 15 ميلي‌ نخجوان‌ برروي‌ رود ارس‌ ساخته‌ شده‌ بود كمي‌ پايينتر از آن‌ در كنار رود ارس‌ شهر جلفا كه‌ به‌ صورت‌ جولاهه‌ نيز نوشته‌ مي‌شود واقع‌ است‌
علت‌ تخريب‌ پل‌ ضياءالملك‌
علت‌ تخريب‌ و انهدام‌ اين‌ پل‌ و ساير پلهاي‌ احتمالي‌ بر روي‌ ارس‌ را اكثراً در اثر قشون‌ كشي‌هاي‌طرفين‌ درگير در طول‌ سالهاي‌ گذشته‌ كه‌ در كنار اين‌ رودخانه‌ به‌ وقوع‌ پيوسته‌ مي‌توان‌ بررسي‌ كرد در زمان‌جنگ‌ ابوسعيد با اوزون‌ حسن‌ هنگامي‌ كه‌ ابوسعيد با لشكريان‌ زياد متوجه‌ قره ‌باغ‌ مي‌شود و به‌ رودخانه‌ ارس‌ فرود مي‌آيد و اوزون‌حسن‌ براي‌ اين‌كه‌ بر مشكلات‌ دشمن‌ افزوده‌ شود به‌ شيروانشاه‌ فرخ‌ يار دستورمي‌دهد پلهاي‌ رودخانه‌ ارس‌ را ويران‌ سازد و از فروش‌ غله‌ به‌ لشكريان‌ ابوسعيد مانع‌ شود .
تاريخ‌ احداث‌ پل‌ ضياءالملك‌
در مورد تاريخ‌ احداث‌ اين‌ پل‌ پرفسور ولفرام‌كلايس‌ چنين‌ مي‌گويد:
در سرزمين‌ امروزي‌ ايران‌ قديم ‌ترين‌ پلي‌ كه‌ آثار آن‌ به‌ جا مانده‌، پلي‌ است‌ كه‌ اوراتورها روي‌ رود ارس‌كه‌ در حال‌ حاضر مرز بين‌ ايران‌ و شوروي‌ (سابق)است‌ بنا كرده‌اند.
اين‌ پل‌ براي‌ ايجاد ارتباط بين‌ دهكده‌ مهاجرنشين‌ ورهرام‌ و استحكامات‌ قلعه‌ ساخته‌ شده‌ و ضمناً تاج‌ پل ‌، نقش‌ معبر ورودي‌ به‌ دروازه‌ و استحكامات‌ قلعه‌ را داشته‌ است‌. در كرانه‌ مربوط به‌ ايران‌ يك‌ پايه ‌به‌ اندازه‌ 10 ‚10 متر از سنگهاي‌ بزرگ‌ در يك‌ محل‌ خشك‌ وجود دارد كه‌ فاصله‌ آن‌ تا تاج‌ پل‌ 13مترمي‌باشد.
روايتي‌ از پيامبر اسلام‌ وجود دارد كه‌ در آن‌ به‌ اين‌ پل‌ اشاره‌ شده‌ است‌.
بقاياي‌ پل‌ ضياءالملك‌ در خاك‌ ايران‌
آنچه‌ از پل‌ ضياالملك‌ در طرف‌ ايران‌ و در كنار پاسگاه‌ انتظامي‌ مرزي‌ عباسي‌ باقي‌ است‌ و با اين‌ كه ‌مخروبه‌ و در و ديوار و سقف‌ آن‌ فرو ريخته‌، ولي‌ ديوار بلند و ستون‌ مانند آن‌، با همه‌ زيبايي‌ هنر و دقت‌مهارت‌ به‌ كار رفته‌اش‌ سر به‌ آسمان‌ ساييده‌ و بر خود مي‌بالد.
دو برج‌ در طرفين‌ پل‌ كه‌ ارتفاع‌ آن‌ حدود 20 متر بوده‌ و قطر آن‌، به‌ 6/5متر بالغ‌ ميگردد و عمق‌ برجها تا 10متر هم‌ مي‌رسد در برج‌ شرقي‌ پل‌ در قسمت‌ فوقاني‌ آن‌ آثاري‌ از منبتكاري‌ به‌ وسيله‌ كاشي‌ آبي‌ رنگ ‌وجود دارد كه‌ تخريب‌ گرديده‌ است‌ در داخل‌ پل‌ ساختمان‌ يا كاروانسراي‌ مجللي‌ وجود داشته‌ ولي‌ سقف‌آن‌ فرو ريخته‌ است‌. راه‌ اين‌ ساختمان‌ از بخش‌ شرقي‌ بر روي‌ نهري‌ كه‌ از داخل‌ ساختمان‌ جاري‌ مي‌شده‌قرار داشته‌.
در گنج‌ دانش‌ محمد تقي‌ خان‌ چنين‌ نوشته‌:
فراز آن‌ ( پل‌ ضياءالملك‌) چنان‌ به‌ كوه‌ پيوسته‌ كه‌ زيرآن‌ خالي‌ مانده‌ كاروان‌ سرائي‌ ساخته‌اند و طرف‌پل‌ دروازه‌ از سنگ‌ برآورده‌اند.
عرض‌ بقاياي‌ موجود از پل‌ در خاك‌ ايران‌ 18/5 متر مي‌باشد.
ساختمان‌ آن‌ از آجرهاي‌ مكعبي‌ و مستطيلي‌، ماسه‌ و سنگ‌، مالون‌، و لاشه‌ و ملاط آهك‌ ساخته‌ كه‌حتي‌ مالون‌هاي‌ بكار رفته‌ كه‌ برخي‌ از آن‌ سنگ‌ها تا 500 كيلو هم‌ وزن‌ دارند.


منابع :
نزهت القلوب ، جغرافیای تاریخی شهرهای ایران ، سیاحت نامه شاردن ، تاریخ نهضت های فکری ایرانیان ، تاریخ امپراطوری عثمانی ، فرهنگ جغرافیای آذربایجان شرقی ( بهروز خاماچی ) ، ارس در گذر گاه تاریخ

ه‍.ش. ۱۳۸۸ فروردین ۲۲, شنبه

موقعیت جغرافیایی شهرستان جلفا




شهرستان‌ جلفا در منتهي‌اليه‌ شمال‌ غرب‌ استان‌ آذربايجان‌ شرقي‌ واقع‌
شده‌ است‌ اين‌ شهرستان‌ ازشمال‌ با جمهوريهاي‌ آذربايجان ونخجوان‌ و
ارمنستان‌ به‌ وسيله‌ رود ارس‌ هم‌مرز بوده‌ واز جنوب‌ وجنوب‌ غربي‌ به‌
شهرستان‌ مرند و از غرب‌ به‌ شهرستان‌ خوي‌ و ماكو واز شرق‌ به‌شهر-
-ستان‌ كليبر محدودميشود.
نقشه
اين‌ شهرستان‌ داراي‌ دو بخش‌ به‌ نامهاي‌ :
1(بخش‌ مركزي‌ شهرستان‌ جلفا)
2 (بخش‌ سيه‌رود)
كه‌ بخش‌ مركزي‌ آن‌ شامل‌ دهستانهاي‌ ,ارسي‌ و شجاع
بخش‌ سيه‌رود شامل‌ دهستانهاي‌,داران‌، ديزمارغربي‌، نوجه‌مهر.. و همچنين‌
داراي‌ دو نقطه‌ شهري‌ به‌نامهاي‌ جلفا و هاديشهر و 42 آبادي‌ با جمعيتي‌
تقريبا" 25هزار نفر ميباشد.وسعت‌ شهرستان‌ جلفا درحدود 1100 كيلومتر
مربع‌ است‌.
آخرين‌ تقسيمات‌ كشوري‌ نشان‌ مي‌دهد كه‌ از وسعت‌ 1046/1 كيلومتر
مربعي‌ آن‌ 563/5كيلومترمربع‌ آن‌ متعلق‌ به‌ بخش‌ مركزي‌ با 2 دهستان‌ و 14
ابادي‌ و 543/6 كيلومترمربع‌ متعلق‌ به‌ بخش‌سيه‌رود با سه‌ دهستان‌ و 28 آبادي
‌ است‌.
شهرستان‌ جلفا از نظر وسعت‌ در مقايسه‌ با استان‌ تنها 1/7% درصد از كل‌
وسعت‌ استان‌آذربايجانشرقي‌ را تشكيل‌ مي‌دهد.
شهرستان‌ جلفا از طرف‌ شمال‌ با دو كشور جمهوري‌ آذربايجان‌ و ارمنستان‌
هم‌ مرز مي‌باشد كه‌ اين‌امر اهميت‌ استراتژيك‌ آن‌ را مي‌افزايد چرا كه‌ پل‌
فلزي‌ نصب‌ شده‌ بر سه‌ راه‌ نخجوان‌، جلفا تنها راه‌ عبوراز اين‌ منطقه‌ مي‌باشد.
در ضمن‌ بين‌ ارمنستان‌ و ايران‌ نيز در اين‌ منطقه‌ پلي‌ زده‌ شده‌ و عبور و مرور انجام‌ مي‌پذيرد، مرز هردو كشورجمهوري‌ آذربايجان‌ و ارمنستان‌ با ايران‌ آبي‌ بوده‌ و رود
ارس‌ مرز طبيعي‌ آنها را تشكيل‌مي‌دهد و محورهاي‌ ارتباطي‌ آنها در اولي‌ از طريق‌ جلفا و دومي‌ از طريق‌ پل‌ نوردوز است‌.
ويژگيهاي‌ جغرافيائي‌ شهرستان‌ جلفا
جلفا، مركز شهرستان‌ جلفا در كنار رود ارس‌ در 38 درجه‌ و 56 دقيقه‌ عرض‌
شمالي‌ و 45 درجه‌ و 38دقيقه‌ طول‌ شرقي‌ از نصف‌النهار گرينوچ‌ قرار گرفته‌ و
فاصله‌ آن‌ از تهران‌ تقريبا" 800كيلومتر است‌.
شهر جلفا با 720 متر ارتفاع‌ از سطح‌ دريا از كوههاي‌ كم‌ ارتفاع‌ و دشتهاي‌ كم‌ وسعتي‌ در پاي‌ كوههاتشكيل‌ گرديده‌ كه‌ ناهمواريهاي‌ آن‌ بيشتر با جهت‌گيري‌
شرقي‌ و غربي‌ گسترش‌ يافته‌ است‌ كوههاي‌جلفادنباله‌ رشته‌ كوههاي‌
قره‌داغ‌ است‌ كه‌ از توده‌ آرارات‌ در مرز ايران‌ و شوروي‌ سابق‌ آغاز شده‌ و
رفته‌رفته‌ به‌ طرف‌ شرق‌ از ارتفاع‌ كوهها كاسته‌ ميشود. مهمترين‌ قله‌هاي‌
منطقه‌ كه‌ داراي‌ تشكيلات‌ رسوبي‌ميباشند عبارتند از: (کیامکی داغ ) با
ارتفاع‌ 3347متر)در 26 كيلومتري‌ جنوب‌ شرقي‌ جلفا )
(قره گوز) 2415متر
( ديوان‌ داغي‌ )با ارتفاع‌ 2257متر
( قله‌ علي‌ باشي)‌ و... كه‌ همگي‌ مجاور رود ارس‌ بوده‌ و محور اصلي‌ رشته‌
كوههاي‌ شهرستان‌ راتشكيل‌ ميدهند.
شهر جلفا در حوزه‌ آبريز رودخانه‌ ارس‌ واقع‌ شده‌ اين‌ رودخانه‌ از ارزروم‌ در تركيه‌ سرچشمه‌ گرفته‌ وبه‌ درياي‌ خزر ميريزد.
رودخانه‌ ارس‌ يكي‌ از منابع‌ بزرگ‌ آب‌ اين‌ سرزمين‌ بوده‌ كه‌ در صورت‌ استفاده‌ مي‌توانسته‌ اين‌ منطقه ‌را سيراب‌ كند ولي‌ به‌ علت‌ بالا بودن‌ سطح‌ زمين‌ در اين‌
سوي‌ ارس‌ و وجود كوههاي‌ بلند امكان‌ جريان‌آب‌ تنها به‌ وسيله‌ پمپاژ وجود
داشته‌ كه‌ اقدامات‌ اجراي‌ اوليه‌ آن‌ شروع‌ شده‌ است‌. رودهاي‌ ديگري‌ نيز از
دامنه‌ كوههاي‌ ايران‌ و آذربايجان‌ و ارمنستان‌ سرچشمه‌ گرفته‌ و وارد رود ارس‌
ميشوند مانند رودهاي‌مركن‌، گرگر، داران‌، دوزال‌ و
... در منطقه‌ به‌ غير از رودخانه‌ ارس‌ رود مهم‌ ديگري‌ كه‌ داراي‌ آب‌ دائمي‌باشد ، وجود ندارد

رودخانه‌هاي‌ كوچك‌ محلي‌ از نظر آبياري‌ براي‌ كشاورزي‌ مورد استفاده‌ قرار مي‌گيرد
با استفاده‌صحيح‌ از آنها ميتوان‌ كمبود آب‌ كشاورزي‌ شهرستان‌ را جبران‌ كرد.
بارش‌ سالانه‌ جلفا در دره‌ ارس‌ در سال‌ 1373 به‌ ميزان‌ 205/7ميليمتر و در سال‌
1372 در حدود269/4ميليمتر بوده‌ است‌.